تغییر طول و کرنش در سازهها | درک رفتار تغییرشکل اعضای سازهای

بخش اول
تغییر طول محوری و مدول الاستیسیته
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در تحلیل اعضای سازهای، یکی از مهمترین پیامدهای اعمال نیرو، تغییر طول عضو است. تغییر طول نشان میدهد که عضو تحت بارگذاری، چه مقدار کشیده یا فشرده میشود و مستقیماً به رفتار الاستیک ماده وابسته است.
تغییر طول یک عضو محوری به عوامل زیر بستگی دارد:
طول اولیه عضو (L):
هرچه طول عضو بیشتر باشد، تغییر طول آن نیز افزایش مییابد.نیروی محوری واردشده (P):
با افزایش نیروی کششی یا فشاری، تغییر طول عضو افزایش پیدا میکند.جنس ماده (مدول الاستیسیته E):
مدول الاستیسیته معیاری از سختی ماده است. هرچه مقدار E بزرگتر باشد، ماده سختتر بوده و تغییر طول کمتری خواهد داشت.سطح مقطع عضو (A):
افزایش سطح مقطع باعث کاهش تغییر طول میشود.
در ادامه، مفهوم مدول الاستیسیته بررسی میشود. این پارامتر برای مواد مختلف متفاوت است؛ برای مثال:
فولاد: مدول الاستیسیته بالا
آلومینیوم و مس: مدول الاستیسیته کمتر از فولاد
واحد مدول الاستیسیته همان واحد تنش است (پاسکال)، زیرا از نسبت تنش به کرنش بهدست میآید.
بخش دوم
محاسبه عددی تغییر طول عضو محوری
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این درس، مفهوم تغییر طول با یک مثال عددی واقعی بررسی میشود.
فرض میکنیم عضوی با سطح مقطع دایرهای تحت نیروی محوری قرار دارد. مشخصات عضو شامل:
جنس ماده (فولاد، چدن یا سایر مواد)
طول عضو
نیروی محوری
مدول الاستیسیته
در مثال حلشده، مشاهده میکنیم که تغییر طول بهدستآمده در حد چند میلیمتر (حدود ۴ میلیمتر) است که نشان میدهد حتی نیروهای نسبتاً بزرگ نیز معمولاً تغییر طولهای کوچکی ایجاد میکنند.
این مثال کمک میکند درک کنیم که تغییر طول، کمیتی واقعی و قابل محاسبه در سازهها است.
بخش سوم
ارتباط تنش، کرنش و قانون هوک
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این بخش، ابتدا تنش محوری مرور میشود:
سپس رابطه تغییر طول مجدداً بررسی میگردد و به مفهوم کرنش (Strain) میرسیم.
کرنش، تغییر طول نسبی عضو بوده کرنش کمیتی بیبعد است و معمولاً با نماد یونانی اپسیلون (ε) نمایش داده میشود.
در ادامه، نمودار تنش–کرنش معرفی میشود و توضیح داده میشود که رابطه خطی ابتدایی این نمودار، ناحیه الاستیک ماده را نشان میدهد.
طبق قانون هوک (Hooke’s Law)، در ناحیه الاستیک:
σ=Eε
که در آن:
σ تنش
ε کرنش
E مدول الاستیسیته (مدول یانگ)
بخش چهارم
کرنش محوری در خرپا (مثال تحلیلی)
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این درس، یک مسئله واقعی خرپایی بررسی میشود. نیروهای وارد بر خرپا مشخص هستند و صلبیت محوری اعضا داده شده است.
هدف، مقایسه کرنش محوری دو عضو (مثلاً عضو افقی و عضو مایل) است.
مراحل حل شامل:
محاسبه واکنشهای تکیهگاهی
تحلیل خرپا به روش گرهها
تعیین نیروی محوری اعضا
محاسبه کرنش هر عضو
در پایان، نسبت کرنشها محاسبه میشود و مشاهده میکنیم که کرنش عضو افقی حدود ۵٪ بیشتر از عضو دیگر است.
این مثال نشان میدهد که حتی با نیروهای متفاوت، مقایسه کرنشها امکانپذیر و بسیار کاربردی است.
بخش پنجم
کرنش حرارتی
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
کرنش حرارتی زمانی ایجاد میشود که دمای عضو تغییر کند.
این نوع کرنش به عوامل زیر وابسته است:
طول اولیه عضو
تغییر دما
جنس ماده (ضریب انبساط حرارتی α)
رابطه کرنش حرارتی:
αΔT
و تغییر طول حرارتی:
ΔL=αLΔT
در مثال حلشده، دمای یک میله ۷۰ درجه فارنهایت افزایش مییابد و تغییر طول و کرنش حرارتی آن محاسبه میشود.
همچنین توضیح داده میشود که کرنش حرارتی بدون واحد است.
بخش ششم
تغییر ابعاد جانبی و ضریب پواسون
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این بخش، رفتار سهبعدی مواد بررسی میشود.
وقتی عضوی تحت نیروی محوری کششی قرار میگیرد:
در راستای نیرو افزایش طول دارد
در راستاهای عمود بر نیرو، کاهش بعد رخ میدهد
این پدیده با ضریب پواسون (ν) توصیف میشود.
با دانستن کرنش محوری، میتوان کرنش در راستاهای دیگر (y و z) را محاسبه کرد.
همچنین توضیح داده میشود که چگونه میتوان تغییر حجم یک جسم سهبعدی را با استفاده از کرنشها محاسبه کرد.
بخش هفتم
مثال کامل کرنش سهبعدی
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این درس، یک پلیت سهبعدی با ابعاد مشخص (طول، عرض، ضخامت) تحت نیروی محوری بررسی میشود.
اطلاعات مسئله شامل:
نیرو
مدول الاستیسیته
ضریب پواسون
ابتدا کرنش در راستای x محاسبه میشود
سپس با استفاده از ضریب پواسون:
کرنش در راستای y
کرنش در راستای z
محاسبه میشود.
در نهایت، با ضرب کرنشها در طولهای اولیه، تغییر طول در هر راستا بهدست میآید.
این درس نشان میدهد که چگونه میتوان رفتار کامل سهبعدی یک عضو را تنها با چند رابطه ساده تحلیل کرد.
بخش هشتم
جمع بندی
برای مطالعه لطفا کلیک کنید
در این مجموعه، تغییر طول و کرنش بهصورت مفهومی و کاربردی بررسی شد. آموختیم که تغییر شکل اعضای سازهای تابع نیرو، جنس ماده، هندسه عضو و شرایط حرارتی است. همچنین دیدیم که چگونه میتوان با استفاده از روابط ساده، رفتار پیچیده اعضای یکبعدی و سهبعدی را تحلیل کرد.
اکنون با درک ارتباط بین تنش، کرنش و تغییر طول، آمادگی لازم برای ورود به مباحث پیشرفتهتر مانند خمش تیرها، پیچش محورها و تحلیل تغییر شکل سازهها فراهم شده است.
دیدگاهتان را بنویسید